Hàng trăm triệu người chơi Pokémon Go đã dành nhiều năm quay video đường phố, công viên và toà nhà xung quanh để đổi item trong game. Khoảng 30 tỷ environmental scan đó giờ thuộc sở hữu của Niantic Spatial, và chúng đã giúp train một model navigation dựa trên camera mà một nhà thầu quốc phòng Mỹ chuẩn bị đưa vào drone cùng các robot quân sự khác. Hầu hết người chơi không biết gì.
Pipeline đi từ mobile game ra chiến trường qua ba bước: người chơi quét thế giới thực, Niantic Spatial biến scan thành bản đồ 3D cho phép một máy móc tự định vị bằng camera khi signal vệ tinh fail, rồi tháng 12/2025 Niantic Spatial công bố partnership với Vantor (công ty quốc phòng và tình báo trước đây tên là Maxar Intelligence) để ghép hệ thống mặt đất này với phần mềm navigation trên không, dùng cho các tác vụ ở khu vực GPS bị denied.
Vấn đề không nằm ở technology — VPS thực sự là lời giải cho drone khi GPS rớt. Vấn đề là dữ liệu training đến từ đâu, và liệu những người cung cấp dữ liệu có đồng ý nếu được giải thích rõ điểm đến cuối cùng hay không.
Người chơi Pokémon đã quay video xung quanh để đổi quà và feed một bản đồ 3D
Từ năm 2021, Pokémon Go yêu cầu người chơi quay video ngắn của các địa điểm thực tế gọi là Pokéstop để đổi item phụ. Quét toàn bộ toà nhà, đường phố, cây cối theo vòng 360 độ là tuỳ chọn, và Niantic xin riêng quyền giữ lại footage. Đồng ý có nghĩa là chấp nhận thêm terms.
Những terms đó trao cho Niantic một license “transferable, sublicensable” — nghĩa là công ty có thể bán lại hình ảnh cho bên thứ ba. Floris De Hingh, một game thủ Hà Lan 34 tuổi tải game từ ngày đầu tiên năm 2016, kể với báo Trouw rằng anh chưa bao giờ nghĩ footage mình quay sẽ điều khiển drone quân sự. “Tôi chỉ đang chơi game,” anh nói. Anh thậm chí từng quét cả nội thất căn hộ của mình.
Số scan thu thập được — khoảng 30 tỷ theo Trouw — trở thành nguyên liệu thô cho một Visual Positioning System (VPS). GPS phụ thuộc vào signal vệ tinh, còn VPS xác định vị trí camera bằng cách so khớp những gì nó thấy với một model 3D chi tiết của thế giới. Chỉ cần hai điểm tham chiếu vài pixel là đủ để khoá vị trí. CTO của Niantic Spatial là Brian McClendon — người trước đây dẫn team Google Maps, Google Earth, Street View — nói cách tiếp cận này phù hợp với robot hoạt động ở chỗ GPS hay rớt (đô thị dày đặc) và chỗ signal bị chặn cố ý (vùng chiến sự).
Vantor sẽ ghép bản đồ mặt đất với navigation drone trên không
Partnership Vantor công bố ngày 16/12/2025 nối hai positioning system thành một. Niantic Spatial xử lý localization mặt đất bằng cách align feed camera với model của mình. Phần mềm Raptor của Vantor (ra mắt tháng 2/2025) làm việc tương tự trên không, dùng camera drone và dữ liệu terrain 3D độc quyền của Vantor.
Kết hợp lại, hai công ty nói rằng một drone bay trên cao và một xe (hoặc người lính đi bộ) ở dưới có thể chia sẻ cùng coordinate real-time mà không cần kết nối vệ tinh. Nguyên lý này đã xuất hiện ở phía đối thủ — một drone Nga bị bắn hạ được tìm thấy đang so khớp feed camera live với hình ảnh terrain pre-loaded thay vì tin vào một module GPS duy nhất.
Vantor thẳng thắn về vấn đề họ nhắm tới. Bản press release chung gọi “GPS unavailability, spoofing, interference, and jamming” là điểm yếu, và liệt kê drone tự hành, xe, kính AR cùng các tài sản chiến trường khác là platform sẽ chạy trên hệ thống chung. Lãnh đạo go-to-market của Niantic Spatial nói với báo quốc phòng Tectonic rằng mục tiêu là hàng nghìn thiết bị hoạt động trên một coordinate framework duy nhất trong môi trường electronic warfare dày đặc. Field test hệ thống tích hợp dự kiến đầu năm 2026.
Vantor không phải startup nhảy vào quốc phòng — đây là một prime contractor của National Geospatial-Intelligence Agency, đang giữ một follow-on award trị giá $70 triệu dưới chương trình Global Enhanced GEOINT Delivery phục vụ hơn 400.000 user chính phủ Mỹ.
Vantor phủ nhận dùng dữ liệu Pokémon, rồi từ chối loại trừ
Khi bị hỏi thẳng liệu hệ thống quân sự có dựa vào hình ảnh Pokémon Go hay không, Vantor nói với Trouw rằng họ sẽ không dùng dữ liệu game. Sau đó công ty từ chối nói liệu model họ chuẩn bị deploy có được train trên những scan đó trong quá khứ hay không.
Niantic Spatial — trả lời một câu hỏi trước đó về một thoả thuận khác — xác nhận scan đã được dùng để train một “early version” của model navigation. Về partnership quốc phòng cụ thể, công ty nói họ “không có thông tin mới để chia sẻ”.
Khoảng cách giữa hai câu phát biểu chính là trung tâm của tranh cãi. Jeroen van den Hoven — giáo sư đạo đức công nghệ tại TU Delft — nói với Trouw rằng kết luận khó né: “Không có số lượng scan khổng lồ từ tất cả game thủ đó, hệ thống này không thể phát triển nhanh như vậy.” Ông bổ sung rằng AI model bắt đầu với một dataset rồi hấp thụ thêm dữ liệu cho đến khi đóng góp ban đầu mờ đi thành pattern không thể trace ngược. Một khi scan đã được fold vào model, chứng minh nó “có trong đó” hay không gần như là không thể.
Gốc rễ của Niantic chạy ngược về một công ty bản đồ được CIA hậu thuẫn
Bước rẽ sang quân sự bớt bất ngờ hơn khi trace lineage công ty. Niantic mọc ra từ Keyhole — một công ty dữ liệu địa lý nhận funding năm 2003 từ In-Q-Tel, venture arm tài trợ bởi CIA. Bản press release In-Q-Tel năm đó ghi rằng dịch vụ Keyhole được dùng để hỗ trợ quân Mỹ trong chiến tranh Iraq. Google mua Keyhole năm sau, và CEO Keyhole John Hanke tiếp tục dẫn team Google Maps, Google Earth, Street View.
Hanke lập Niantic Labs bên trong Google năm 2010, rồi spin out năm 2015. Công ty từng thu thập hình ảnh camera từ người chơi một lần trước đó qua game Ingress năm 2014, dùng đúng phương pháp sau này áp dụng cho Pokémon Go. Năm 2025, cơ cấu lại tách lần nữa: Scopely (thuộc sở hữu Saudi Arabia’s Savvy Games Group và cuối cùng là Public Investment Fund của Saudi) mua mảng game của Niantic với $3.5 tỷ, còn technology platform tách thành Niantic Spatial độc lập dưới Hanke. Game đi vào sovereign wealth fund Saudi. Bản đồ đi vào quốc phòng.
Câu hỏi consent vượt ra ngoài một game
Pokémon Go không phải là camera duy nhất trong túi bạn đang feed một bản đồ. Smart glasses Meta liên tục quét xung quanh người đeo, phần cứng AR của Apple build model 3D của nội thất, xe tự lái Waymo reconstruct layout đường phố chi tiết. Niantic Spatial đã signal muốn thêm footage indoor, và tháng 3/2025 công bố deal với Coco Robotics để guide robot giao hàng đang lăn trên đường thành phố Mỹ và Helsinki.
Iris Muis (chuyên gia data ethics tại Data School của Đại học Utrecht) tóm gọn cái bẫy: user không thể hình dung dữ liệu của mình có thể được dùng thế nào sau này. “Có thể trong 5 năm nữa xuất hiện một application với hệ quả mà bạn căn bản không đồng ý.”
Dev nên quan tâm vì sao
Nếu bạn đang build product có data collection, đây là case study đáng đọc trước khi viết privacy policy hay thiết kế opt-in flow:
- Transferable / sublicensable license trong terms của bạn = quyền bán cho bên thứ ba. Nếu không có dòng đó, vẫn cân nhắc cách diễn đạt user thực sự hiểu.
- Data flywheel có thể chạy đến nơi không ai tưởng tượng lúc ship feature ban đầu. Cấu trúc lưu trữ tách biệt theo purpose là tốn kém nhưng đôi khi cần.
- VPS / visual localization là tech thực sự — nếu bạn build robot, drone, AR product trong môi trường GPS-denied (kho hàng, đô thị dày, indoor), nó là một option cần biết.
Nguồn: DroneXL, Trouw, Volkskrant.